Sinh viên và chuyện đi thực tập

Photo by Leone Venter on Unsplash

 

Thời gian qua, tôi có cơ hội được tiếp xúc với nhiều sinh viên sắp ra trường, các bạn là thế hệ gen Z đầy giỏi giang, tự tin, năng động và mạnh mẽ. Dù có kinh nghiệm thực tế nhiều hơn các em, nhưng không thể phủ nhận rằng chính tôi cũng được học hỏi và phát triển trong quá trình làm việc chung với các em. Tuy vậy, tôi cũng gặp không ít trường hợp các bạn trẻ có thái độ không tốt trong công việc, nhất là thái độ đối với công việc thực tập.

 

“Tại sao em apply vị trí này?”

 

Đây là một trong những câu hỏi rất phổ biến và cơ bản nhưng tôi thường đặt ra để đánh giá định hướng cũng như nhìn nhận của em về công việc thực tập. Bên cạnh nhiều câu trả lời quen thuộc như: “Em muốn học hỏi”, “Em muốn tìm hiểu”, “Em muốn trải nghiệm môi trường doanh nghiệp” thì vẫn có những câu trả lời ngây ngô kiểu “Vì trường em yêu cầu phải có con dấu thực tập”.

 

Tôi nhớ lại khoảng thời gian mình còn là sinh viên, khi trường yêu cầu phải hoàn thành tín chỉ thực tập và có con dấu của doanh nghiệp, bên cạnh phần lớn sinh viên tất bật nộp đơn vào các doanh nghiệp, hy vọng có một cơ hội phỏng vấn vị trí thực tập sinh, thì đâu đó vẫn có một bộ phận bảo nhau: “Đi thực tập gì cho mệt. Ông anh tao đang làm ở công ty X. Có gì tao nhờ ổng đóng dấu hộ.” hay “Bà chị đang xin chỗ thực tập cho tao bên công ty người quen”. Đối với nhiều sinh viên ở thế hệ tôi và cả gen Z bây giờ, vẫn không ít bạn chỉ xem thực tập không hơn gì một con dấu!

 

Trở lại với các em sinh viên sắp ra trường, tôi cũng từng gặp những em trả lời phỏng vấn rất chuyên nghiệp nhưng đến khi bước chân vào làm thì làm với thái độ “trải nghiệm” theo kiểu cho biết. Những em này thường mang thái độ làm việc hời hợt, không để tâm, không cố gắng, không có trách nhiệm với công việc được giao. Có thể em nghĩ “Dù gì cũng có con dấu là xong, chứ mình cũng không thích công việc này!”.

 

Có thể nói, nhiều bạn trẻ chưa hình dung được hết những giá trị của việc thực tập.

 

Tìm được một công việc thực tập không khó, nhưng tìm được một công việc thực tập đúng chuyên ngành, định hướng, môi trường được học hỏi và sự cam kết của bản thân với công việc là một điều không dễ. Thực tập sinh đôi khi làm không khác gì một nhân viên chính thức, khối lượng công việc lớn với trợ cấp ít ỏi khiến nhiều sinh viên áp lực hoặc e dè. Một số em rơi vào bẫy “tiền lương” khi bản thân còn quá ít trải nghiệm, nhưng vì hấp dẫn của việc được trả lương cho một vị trí chính thức mà chấp nhận lựa chọn công việc không phù hợp còn hơn đi thực tập với trợ cấp ít ỏi.

 

Vậy thực tập để làm gì khi em gần như phải làm không công?

 

Thực tập trước hết là chiếc cầu nối giúp sinh viên bước chân từ môi trường học tập quen thuộc tại đại học sang môi trường thực tế tại doanh nghiệp. Thực tập giúp sinh viên hiểu về mô hình doanh nghiệp, cơ cấu tổ chức, vận hành kinh doanh, tiếp xúc thực tiễn với ngành mà mình làm việc. Thực tập đem đến những cái nhìn thực tế, giúp sinh viên thực hành và áp dụng một phần kiến thức mình được học tại trường đồng thời trau dồi thêm kiến thức và kỹ năng. Ví dụ một sinh viên chọn thực tập mảng Nhân sự, sẽ có cơ hội được hiểu sâu hơn về mảng Nhân sự như nó gồm nhiều mảng nhỏ nào (Tuyển dụng, Đào tạo, Trả lương, Hệ thống thông tin nhân sự, vv), đặc thù của mỗi mảng như thế nào, quy trình làm việc ra sao, mình phù hợp với mảng gì; đồng thời cũng nắm được cơ cấu tổ chức các phòng ban khác và quy trình doanh nghiệp. Ngoài kinh nghiệm chuyên môn, thực tập giúp sinh viên rèn tác phong văn phòng, kỷ luật bản thân và kỹ năng giải quyết vấn đề và các kỹ năng mềm liên quan.

 

Thực tập là cơ hội giúp sinh viên định hướng ngành, lĩnh vực, công việc mình mong muốn. Đa phần các ngành học tại đại học đều rất rộng lớn, nhiều mảng kiến thức nên các em sinh viên học xong thường không chắc mình thích gì. Thực tập là cơ hội để xác định mảng mình nghĩ là mình thích có thực sự phù hợp không và tìm ra đâu là mảng phù hợp với background, kiến thức, kỹ năng, tính cách của bản thân. Chẳng hạn em rất thích mảng Logistics nhưng khi thực tập em mới phát hiện ra mình không phù hợp với mảng này, trong khi đó mảng Truyền thông mới là mảng thấy mình phù hợp. Đây là cơ hội cho em thay đổi định hướng nghề nghiệp khi em không phải phân vân về việc được gì mất gì so với một nhân viên chính thức muốn chuyển mảng.

 

Nếu đã phần nào xác định được mảng hay lĩnh vực mà mình theo đuổi, thực tập là một cơ hội cho sinh viên từ Zero thành Hero. Với kinh nghiệm làm việc bắt đầu từ con số 0, đây là lúc sinh viên có cơ hội được làm, được học, được tiếp thu, tích lũy kinh nghiệm mà không có bất cứ trường lớp nào có thể dạy. Khi đã tích lũy được kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm liên quan trong mảng định hướng, sinh viên có cơ hội trở thành nhân viên chính thức của doanh nghiệp đang thực tập hoặc nộp đơn vào các doanh nghiệp khác với rất nhiều cơ hội mở về vị trí cũng như mức lương trong mảng mà các em định hướng.

 

Thực tập cũng là cơ hội mở ra các mối quan hệ với các anh chị đồng nghiệp, tìm được một mentor (người hướng dẫn) trong công việc hoặc đôi khi là mentor cho cuộc đời. Những mentor đó chắc chắn sẽ giúp đỡ nếu họ có cơ hội. Chẳng hạn như sau thời gian thực tập, em không trở thành nhân viên chính thức do công ty không có vị trí trống, nhưng một khi có cơ hội họ sẽ nhớ đến em nếu quá trình thực tập của em được đánh giá tốt.

 

Doanh nghiệp nhận sinh viên thực tập không phải làm từ thiện. Doanh nghiệp cần người giải quyết các công việc chiếm nhiều thời gian nhưng không quá phức tạp, để tập trung nâng cao hiệu suất của doanh nghiệp. Sinh viên cần môi trường để học hỏi và trau dồi kinh nghiệm thực tiễn. Đây là sự hợp tác từ cả hai phía. Cho nên sinh viên tham gia vào doanh nghiệp với thái độ hời hợt, vô trách nhiệm là đang tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp và đồng nghiệp. Cũng đừng nghĩ rằng doanh nghiệp đang lợi dụng mình mà hãy nghĩ rằng mình có gì để cho người ta “lợi dụng” không? Mình học được gì, mình đóng góp được gì và làm cách nào để cải thiện công việc. Thực tập mà được làm nhiều là một món quà bởi không phải tổ chức nào cũng dám giao việc cho một sinh viên không có kinh nghiệm. Sinh viên được giao nhiều chứng tỏ em phải làm được việc và làm tốt thì người ta mới giao. Chứ không ai giao việc cho người không làm được việc để rồi người ta phải tốn thời gian đi giải quyết những sai sót của em gây ra trong công việc.

 

Phần lớn sinh viên ra trường thường bị áp lực về việc có công việc chính thức sớm khi so sánh bản thân với các bạn đã đi làm. Thực ra, việc có công việc chính thức trước hay sau chẳng nói lên điều gì bởi hành trình sự nghiệp là cả một chặng đường dài phía trước. Đừng vì cái lợi trước mắt mà chọn đại một công việc em chưa tìm hiểu kỹ. Hãy tự hỏi bản thân: mình đang làm công việc này vì điều gì, mình có học hỏi được gì không, công việc có đúng định hướng không? Nếu trả lời được những câu hỏi trên thì cứ tự tin mà bước tiếp với lựa chọn của mình dù chỉ là một thực tập sinh.

 

 

Comments

  1. soren1407

    “Bẫy” tiền lương còn hay xuất hiện ở các du học sinh mới về nước (mới ra trường, kinh nghiệm làm việc chưa nhiều, chỉ có khả năng ngoại ngữ tạm ổn, nhưng mong đợi lương rất cao)

Leave a Reply